İnternette tanıştığınız biri, Bodrum’da yaşadığını ve orada küçük bir işi olduğunu anlatıyor. Yazışmalar uzun, sohbet sıcak; belki bir buluşma, belki bir yolculuk konuşuluyor. Ama onu hiç yüz yüze görmediniz ve bildiğiniz her şey kendi anlattıklarından ibaret. İlk iki soru şunlardır: bu kişi gerçekten var mı ve gerçekten söylediği yerde mi yaşıyor? İkisinin de cevabı, ilişki ciddileşmeden önce, kimseyi kırmadan görülebilir.
Örnek Bodrum üzerinden verildi; aynı sorular Fethiye’de, Marmaris’te ya da ilin başka bir ilçesinde yaşadığını söyleyen biri için de geçerlidir.
Önce var mı, sonra orada mı?
İki soru sırayla sorulur, çünkü birincinin cevabı ikinciyi anlamlı kılar. Kişinin var olup olmadığı, gösterdiği yüzün ve anlattığı hayatın gerçekten ona ait olup olmadığı demektir. Söylediği yerde yaşayıp yaşamadığı ise ancak var olduğu belli olduktan sonra sorulur.
Var olup olmadığına dair ilk işaretler açık kaynaklardadır. Gönderdiği fotoğraflar başka adlarla, başka hesaplarda dolaşıyor mu? Hesabı ne zamandır var, ne kadar paylaşım ve ne kadar tanıdık içeriyor? Anlattığı yaş, meslek ve geçmiş, herkese açık paylaşımlarıyla uyuşuyor mu? Size söylediği ad ile hesaplarında, mesajlaşma uygulamasında ve paylaşımlarının altında görünen ad aynı mı? Küçük bir ad farkı çoğu kez masum bir takma addır, ama birden fazla farklı ad bir araya geldiğinde not edilmesi gerekir. Bu soruların bir kısmını kendiniz de sorabilirsiniz; bir fotoğrafı görsel arama araçlarında aramak birkaç dakikanızı alır ve bazen bütün resmi değiştirir.
Fotoğrafların arkası
Gönderilen fotoğraflarda çoğu zaman yüzden çok arka plan iş görür. Bir kafenin terası, bir sahil yolu, bir dükkânın tabelası, bir apartmanın cephesi, Bodrum’da çekilmişse bulunabilir. “Evimin balkonundan” diye gönderilen bir manzara, gerçekten yarımadanın bir yerinden çekilmiş mi, yoksa internette dolaşan bir fotoğraf mı? Bu soru, yerinde bakmanın en işe yaradığı sorudur: fotoğraftaki yer bulunup çekildiği açıyla karşılaştırıldığında, kişinin orada bulunduğuna dair güçlü bir işaret çıkar.
Aynı yerin farklı mevsimlerde, farklı yıllarda çekilmiş fotoğrafları da ipucu verir. Hep aynı birkaç kareyle anlatılan bir hayat, gerçek olsa bile eksik anlatılmış bir hayattır.
Yarımadanın hangi tarafı?
“Bodrum’da yaşıyorum” cümlesi bütün bir yarımadayı anlatır. Bodrum’un 56 mahallesi vardır; Yalıkavak ile Turgutreis, Gümbet ile Konacık aynı ilçenin farklı köşeleridir ve her birinde gündelik hayat farklı akar. Gerçekten orada yaşayan biri, hangi taraftan olduğunu sorduğunuzda genellikle hemen ve ayrıntıyla cevap verir: hangi mahalle, hangi çarşı, işe hangi yoldan gittiği.
Bodrum’da oturuyorum, merkeze yakın. Kendi küçük işim var, çok yoğunum; görüntülü konuşmayı pek sevmem.
Yukarıdaki gibi bir cümle kendi içinde yanlış değildir; ama ayrıntı istediğinizde hep aynı yere dönüyorsa, mahalle adı hiç geçmiyorsa ve görüntülü bir görüşme sürekli erteleniyorsa, bunları bir araya koyup düşünmek gerekir. Söylenen bir mahalle adı ise yerinde bakmanın da başlangıç noktasıdır; aranacak yeri baştan daraltır.
Fotoğraflar ile sözler arasında da bir uyum aranır. Kişi Bodrum’da yaşadığını söylüyor ama gönderdiği karelerin arkasında başka bir ilçenin kıyısı, başka bir şehrin caddesi görünüyorsa, bunun basit bir açıklaması olabilir: bir gezi, bir akraba ziyareti. Ama bu açıklamanın sorulabilecek bir soru olduğunu bilmek, yazışmanın gidişini değiştirir.
Anlattığı işin kapısı
Kişi bir iş yerinden söz ediyorsa, o iş yeri bir adreste durur. Kendi dükkânı olduğunu söylüyorsa tabelası, çalıştığı bir yer olduğunu söylüyorsa o yerin varlığı ve türü yerinde görülebilir. Elinizdeki fotoğraflar sayesinde kişinin orada görülüp görülmediği de sahada sınanır. Bu satırların cevabı, kişinin anlattığı hayatın en somut parçasını sınar; çünkü bir iş yeri, bir profil fotoğrafı gibi kolayca ödünç alınamaz.
Bütün bu çalışma kişinin hesaplarına girmeden, ona sahte bir hesapla yazmadan ve kendisiyle ya da çevresiyle temas kurmadan yürür. Bakılan, herkesin görebildiği şeyler ve yerinde açıkça görülebilenlerdir.
Araştırma yaptırmak güvensizlik mi?
Pek çok kişi bu soruyu kendine sorar ve araştırmayı karşısındakine haksızlık gibi görür. Oysa internette başlayan bir tanışmada iki taraf da birbirini ancak anlatıldığı kadar tanır; anlatılanın bir kısmını görmek, ilişkiye duyduğunuz güveni azaltmaz, ona bir zemin verir. Karşınızdaki kişi gerçekse araştırmadan bir zarar görmez; rapor yalnız size teslim edilir.
Kendi tarafınızda yapabileceğiniz basit bir sınama da vardır: görüntülü bir görüşme istemek. Gerçek ve iyi niyetli biri bunu bir süre erteleyebilir, ama er geç kabul eder. Haftalarca, hep başka bir bahaneyle reddediliyorsa, bu tek bir işaret olarak bile ciddiye alınmalıdır.
Para konuşulmaya başladıysa
İnternette başlayan bir ilişkide para, yol masrafı, acil bir borç ya da ortak bir yatırım konuşulmaya başladıysa, beklemenin zamanı geçmiştir. Gerçek bir kişi, para göndermenizi istemeden önce kendini göstermekte zorlanmaz. Bu aşamada hiçbir ödeme yapmadan, önce kişinin var olduğunu ve söylediği yerde yaşadığını görmek, en az zararla en çok bilgiyi verir. Dolandırıldığınızı düşünüyorsanız ilk adresiniz kolluktur; araştırma bu bildirimin yanında yürüyebilir.
Buluşmadan ya da aileye anlatmadan önce
Doğru zaman, ilişkinin geri dönülmez adımlarından öncesidir: Bodrum’a bir yolculuk planlanmadan, aileniz tanıştırılmadan, bir ev ya da iş konuşulmadan. Raporu üç başlık altında okursunuz: doğrulanan, farklı çıkan ve bulunamayan. İlişki gerçekse bu rapor sizi rahatlatır ve geriye yalnız güzel bir tanışma kalır. İlişki ciddileşmeye başlamışsa, aynı soruları daha geniş bir çerçevede soran evlilik adayı araştırması da bir seçenektir.