Muğla Dedektif’in ortak adayı araştırması, Muğla’da size ortaklık teklif eden kişinin anlattığı iş geçmişini açık izleriyle karşılaştırır. Yeni kurulmuş bir şirketin kâğıtları temiz görünür, çünkü henüz anlatacak bir geçmişi yoktur. Ortaklıkta asıl geçmiş masanın karşısında oturan kişidedir: daha önce hangi işleri açtığı, hangilerini nasıl kapattığı, kimlerle yola çıkıp kimlerden ayrıldığı. Ortak adayı araştırması bu geçmişi, kişinin size anlattığı hâliyle karşılaştırır ve imzadan önce elinizde iki şey olur: anlatılan hikâye ve onun bıraktığı izler.
Teklif genellikle bir iş yeri üzerinden gelir. Bodrum yarımadasında açılacak bir lokanta, Fethiye’de devralınmış bir dükkân, il merkezinde büyütülecek bir atölye. Teklif eden kişi sizi işin geleceğine davet eder; araştırma ise geçmişine bakar. İkisi birlikte okunduğunda ortaklık kararı tahmin olmaktan çıkar.
Kâğıttaki şirket mi, masadaki kişi mi?
Şirket kaydı yeni ortaklığın çerçevesini gösterir; ortak olacağınız kişinin iş yapma biçimini göstermez. Aynı kişi daha önce üç işletme açıp üçünü de kısa sürede kapatmışsa, bu bilgi yeni şirketin kuruluş belgesinde yer almaz. Bu yüzden araştırma kişiden başlar ve şirket, ancak kişinin geçmişiyle birlikte okunduğunda anlam kazanır. Ortak adayının geçmişi Muğla dışında kaldıysa o kısım açık kaynaklardan, Muğla’daki kısmı sahada ele alınır.
Dört adımda iş geçmişi
Anlatılanı satırlara ayırmak
Ön görüşmede ortak adayının size anlattığı iş geçmişini birlikte yazarız: hangi şehirde, hangi yıllarda, ne iş, kiminle, nasıl bitti. Teklif sırasında verilen kartvizit, broşür, internet sayfası ve sosyal medya hesabı da bu listeye girer. Her satır ayrı sınanacağı için, anlatılanın ayrıntısı ne kadar fazlaysa araştırma o kadar kısa sürer.
Her satırın açık izi
Her eski iş için açık kaynaklarda kalan iz aranır: iş yerinin adıyla verilmiş ilanlar, harita ve yorum kayıtları, haberler, devir ya da satılık ilanları. Aynı adın farklı yıllarda farklı adreslerde görünmesi, işin taşındığını ya da el değiştirdiğini gösterebilir. Aday “Marmaris’teki işletmemi iyi bir fiyata devrettim” diyorsa, o iş yerinin adıyla verilmiş satılık ilanının ne kadar süre yayında kaldığı ve bugün adreste ne bulunduğu bu cümlenin yanına yazılır. İki bilgi birlikte okunduğunda devrin nasıl bir devir olduğu anlaşılır.
Muğla’daki eski adresler
Önceki işlerden biri Muğla’daysa, iş yerinin bulunduğu adres bugün ne durumda, yerinde görülür: aynı ad sürüyor mu, başka bir iş mi açılmış, kepenk mi inmiş. Bu satır, açık kaynakta görülenin sahadaki karşılığıdır.
Teklif edilen iş yeri
Ortaklık mevcut bir iş yeri üzerinden teklif ediliyorsa, o yerin bugün açık olup olmadığı, tabelasında hangi adın yazdığı ve teklifte söz edilen işin orada dönüp dönmediği yerinde görülür. Henüz açılmamış bir yer söz konusuysa, gösterilen adreste bir hazırlık olup olmadığı not edilir.
Bırakılan ortaklıklar ne anlatır?
Kapanmış bir iş kendiliğinden kötü bir işaret sayılmaz; birçok iş kapanır ve kapanış kimi zaman en sağlıklı karardır. Önemli olan iki şeydir. Birincisi, kapanışın açık kaynaklarda nasıl bir iz bıraktığı: sessizce mi kapandı, uzun süre “devren satılık” ilanında mı kaldı, adı bir haberde mi geçti? İkincisi, adayın bu kapanışı size nasıl anlattığı. Anlatılanla iz birbirini tutuyorsa, aday zor bir dönemi dürüstçe paylaşmış demektir ve bu, ortaklık için iyi bir bilgidir.
Adayın bıraktığı ortaklıklar da aynı ölçüyle okunur. Adayın daha önce birlikte iş yaptığı kişilerin adları açık ilanlarda ya da işletmenin tanıtımında görülebilir; rapor bu adları ve ortaklığın ne zaman sona erdiği izini yazar. Eski ortaklarla ve çalışanlarla görüşmek bu çalışmanın yöntemi olmaz. Rapordan sonra onlarla kendiniz konuşmak isterseniz, kime ne soracağınız artık bellidir.
Anlatılan deneyimin karşılığı
“On yıldır bu işin içindeyim” cümlesi ortaklık tekliflerinde kolayca söylenir ve sınanabilir. Hangi işletmelerde, hangi şehirlerde, hangi görevde çalışıldığı sorulduğunda ortaya çıkan liste, açık kaynaklarla karşılaştırılır. Aday bir işletmenin yöneticisi olduğunu söylüyorsa işletmenin tanıtımında, paylaşımlarında ya da basında adının geçip geçmediğine bakılır; kendi işletmesini anlatıyorsa tabela, adres ve yıllar karşılaştırılır.
Deneyimin izi bulunamazsa raporda “iz bulunamadı” yazılır ve bu bir suçlama sayılmaz. Bazı insanlar uzun yıllar başkasının işletmesinde, adı hiçbir yerde geçmeden çalışır. Bu durumda rapor, size teklif sırasında adaydan isteyebileceğiniz belgeyi ya da referansı da gösterir.
Rakamlar ve görünen faaliyet
Teklifin bir kısmı rakamlardan oluşur: geçen yılın kazancı, bekleyen siparişler, kira ve devir bedeli. Bu rakamların doğruluğu belgeyle görülür; sahada görülebilen ise rakamların dayandığı işin varlığıdır: iş yeri açık mı, kapısında teklifte söz edilen iş görülüyor mu, tabela ve vitrin anlatılan işletmeyle uyumlu mu? Rakamların kendisini belgeyle istemek sizin en doğal hakkınızdır ve rapor, hangi belgeyi istemeniz gerektiğini netleştirir.
Bir iş yeri Muğla’da başka bir ilçedeyse, örneğin siz Milas’ta otururken teklif Datça’daki bir işletme için geliyorsa, o yer ayrı bir gün ister ve bu teklifte açıkça yer alır. Teklif edilen yer herkesin bildiği bir semt adıyla anılıyorsa önce ilçesi ve mahallesi bulunur; doğru adres, açık kaynak taramasının da doğru yerde yapılmasını sağlar.
Ortak değil de başka biri ise
Aynı yöntem, işletmenizin anahtarını teslim edeceğiniz bir müdür ya da sorumlu için de kullanılabilir. Adayın anlattığı eski iş yerleri, görevleri ve yılları aynı satır düzeniyle sınanır; fark, odak noktasının ortaklıktan çok kişinin çalışma geçmişine kaymasıdır. Bir tedarikçi ya da hizmet aldığınız bir firma söz konusuysa soru daha dardır: verdiği adreste gerçekten bir faaliyet var mı, tabelada hangi ad duruyor? Bu daha dar bir iştir ve sipariş vermeden ya da ön ödeme yapmadan önce sonucunu görmüş olursunuz.
Paranın ve imzanın öncesi
Bu çalışmanın asıl zamanı, para ortaya konmadan ve kira, devir ya da ortaklık belgesi imzalanmadan önceki haftalardır. Teklif eden kişi acele ediyorsa, “önümüzdeki hafta başlamazsak fırsat kaçar” diyorsa, bu acele de kaydedilmesi gereken bir bilgidir; takviminizi baştan söylerseniz kapsam ona göre daraltılır. Raporla birlikte masaya oturduğunuzda, hangi soruyu soracağınızı ve hangi belgeyi isteyeceğinizi bilirsiniz; karar yine sizindir.