Aşamaların sırası her konuda aynıdır; değişen, her aşamanın ne kadar yer tuttuğudur. Bir ilandaki evin yerinde görülmesi tek bir saha gününe sığabilir, bir adayın anlattığı hayat birkaç ayrı güne ve iki ilçeye yayılabilir. Aşağıdaki sıra, iki durumda da elinize neyin, ne zaman geçeceğini gösterir.
Ön görüşme
Bir telefon konuşması ya da WhatsApp yazışmasıdır. Konuşulan dört şey vardır: neyi öğrenmek istediğiniz, bunun Muğla’nın neresinde geçtiği, kararınızı hangi tarihe kadar vermeniz gerektiği ve elinizde hangi bilginin bulunduğu. Yer için ilçe adını bilmeniz gerekmez; bilinen bir yer adı, bir kasaba ya da bir iş yeri yeter, kayıttaki ilçe ve mahalle bizim tarafımızda bulunur. Elinizde ne varsa onunla başlanır: bir fotoğraf, bir ilan bağlantısı, kişinin kullandığı bir iş yeri adı ya da son bilinen adres ilk konuşmada yeterli başlangıçtır, eksik kalan ise kapsam yazılırken birlikte tamamlanır. İşin alınıp alınmayacağı bu konuşmada netleşir, alınmayacaksa sebebi de söylenir.
Kapsam metni ve teklif
Konuşulanlar kısa bir metne dökülür ve size gönderilir. Metinde sorunuz, çalışılacak ilçe ya da ilçeler, kullanılacak yol (açık kaynak, açık alanda gözlem ya da ikisi), tahmini gün sayısı ve teklif yer alır. Siz bu metne “tamam” demeden sahaya çıkılmaz. İşi bir yakınınız için ya da onunla birlikte veriyorsanız, kapsamı onaylayan kişi muhatap olarak yazılır ve bilgi alışverişi onunla yürür.
Açık kaynak ve açık alanda çalışma
Çalışma iki kaynaktan beslenir. Açık kaynak tarafında kişinin ya da iş yerinin herkese açık izleri okunur. Sahada ise sokak, cadde, meydan, kumsal gibi herkesin bulunabildiği yerlerden gözlem yapılır ve görülen şey tarih, yer ve fotoğrafla kaydedilir. Muğla’da sahanın planı önce yerin kayıttaki ilçesine, sonra iş birden fazla ilçeye yayılıyorsa ilçeler arasındaki yola göre kurulur.
Bu aşamanın sınırı nettir ve sitedeki her konu için aynıdır. Telefon, mesaj, hesap ve araç gibi kişiye ait hiçbir şeye dokunulmaz; kurumlardan kişisel kayıt istenmez; konut, site ya da iş yeri içi gibi kapalı alanlarda gözlem yapılmaz; araştırılan kişiye ya da yakınlarına soru sorulmaz. Bu sınırlar hem yürürlükteki kurallara uymanın, hem de raporun sonradan güvenle kullanılabilmesinin koşuludur.
Ara bilgi
Birkaç güne yayılan işlerde önemli bir gelişme raporu beklemeden size iletilir: beklenen bir adresin yanlış çıkması, ilandaki yerin başka bir mahallede olması, işin ikinci bir ilçeye uzanması gibi. Böyle bir gelişme kapsamı değiştirecekse önce size sorulur; onayınız olmadan kapsam genişletilmez, yeni bir ilçe ya da gün eklenmez.
Teslim
Rapor fotoğraflarıyla birlikte e-postayla ya da WhatsApp’tan gelir. İlk sayfada sorunuz ve kısa cevabı, ardından gün gün kayıtlar, en sonda da görülemeyen ya da cevaplanamayan noktalar yer alır. Görülen ile bir kaynakta okunan her satırda ayrı tutulur ve rapor görülenin ötesine geçen bir yargı içermez. Teslimden sonra bir satırı anlamadıysanız sormanız yeter; cevap yazılı gelir.
Kararların sizde kaldığı yerler
Beş aşamanın üçünde iş, sizin bir kararınızı bekler. İlki kapsamın onayıdır: hangi sorunun, hangi ilçede, kaç gün araştırılacağını siz kabul edersiniz. İkincisi ara bilgidir: iş beklenmedik bir yöne döndüğünde kapsamın genişleyip genişlemeyeceğine siz karar verirsiniz. Üçüncüsü teslimden sonradır ve en önemlisidir. Rapordaki bilgiyle ne yapacağınız, bir evi alıp almamak, bir evliliği sürdürüp sürdürmemek ya da bir ortaklığa girip girmemek, tamamen size aittir; rapor bu kararı kolaylaştırmak için yazılır, onun yerini tutmak için değil.
Süre ve ücretin konuşulduğu yer
Süre ve ücret ikinci aşamada, kapsamla birlikte yazıya geçer; ön görüşmeden önce bir gün sayısı ya da rakam söylenmez, çünkü ikisi de işin içeriğine, süresine ve kaç gün süreceğine göre değişir. Muğla’da buna ilçeler arasındaki yol eklenir. Teklifi etkileyen etkenler ücret ve yol yazısında, sık sorulan öteki konular da sorular sayfasında tek tek cevaplanıyor.