Bir dedektiflik işinin ücreti, işin içeriğine, süresine ve kaç gün süreceğine göre değişir. Muğla’da bu hesaba ağırlığı en az onlar kadar olan bir kalem eklenir: işin kaç ilçeye yayıldığı ve o ilçelerin birbirinden ne kadar uzak olduğu. İl merkezinden en uzak ilçeye yol yaklaşık 150 km’yi bulur ve yaz aylarında kıyı yollarında aynı yol daha uzun sürer. Bu yazı, size verilecek teklifin hangi parçalardan oluştuğunu ve Muğla’da hangi parçanın neden büyüdüğünü anlatır; teklifin kendisi ise işin kapsamı belli olunca yazılı verilir.
Bir teklifin içinde neler var?
Her teklif aynı birkaç soruya verilen cevaplardan doğar.
- İşin türü. Bazı işler yalnız açık kaynaklarla, masa başında yürür; bazıları sahada gün ister. Bir ilanın yerinde görülmesi, bir adresin doğrulanması ve birkaç günlük bir saha çalışması aynı hesapla fiyatlanmaz.
- Saha günü sayısı. Teklifin en ağır kalemi saha günleridir. Soru netleştikçe gün sayısı düşer: belirli bir güne ve yere bağlanan bir soru az gün ister, dağınık bir soru çok.
- İlçe sayısı ve yol. İş tek bir ilçede mi, iki ilçede mi? İlçeler ne kadar uzak? Yol, saha gününün içinden yenen bir süredir ve uzak ilçelerde günün önemli bir kısmını alır.
- Raporun kapsamı. Fotoğraflı bir saha raporu, açık kaynak dökümü ya da ikisi birlikte. Kapsam büyüdükçe hazırlık da büyür.
- Zaman baskısı. “Yarın başlanması gerekiyor” denen bir işte plan dar bir takvime sıkışır; bu da teklife yansıyabilir.
Bu kalemlerin hepsi işe başlamadan önce konuşulur ve teklif bu konuşmanın sonunda yazılı verilir.
Yolun payı: il merkezinden uç ilçelere
Muğla haritada derli toplu görünür ama ilçeleri birbirinden uzaktır. Kara yolu uzaklıkları yaklaşık olarak şöyle: Ula 18, Yatağan 28, Marmaris 52-55, Milas 63-65, Ortaca 76, Dalaman 86, Bodrum 110, Datça 120, Fethiye 125, Seydikemer 147 km. İl merkezi içeride kalır; ilanların ve işlerin yoğunlaştığı kıyı ilçelerinin çoğu, özellikle Bodrum, Datça, Fethiye ve Seydikemer, listenin uzak ucunda kalır.
Bu sayıların teklife etkisi basittir. Ula’da ya da Yatağan’da yapılacak bir iş için yol günün küçük bir kısmıdır; Fethiye’de, Datça’da ya da Seydikemer’de yapılacak bir iş için ise yolun kendisi neredeyse bir yarım gündür. Aynı saatlik saha çalışması, ilçeye göre farklı bir toplam gün demektir.
İki örnek farkı gösterir. Fethiye’de tek bir iş yerinin açık olup olmadığını görmek, yolu da içinde olan tek bir saha günüdür. Evi Fethiye’de, iş yeri Seydikemer’de olan bir kişinin bugünkü adresini doğrulamak ise iki ilçeye ve büyük ihtimalle iki güne yayılır. İkisi de “Fethiye’de bir iş” diye başlar ama teklifleri aynı olmaz.
Yaz aylarında aynı yol
Kıyı ilçelerinde yaz aylarında nüfus artar, yollar ve ilçe merkezleri kalabalıklaşır. Kışın rahatça alınan bir yol temmuzda daha uzun sürebilir; bir ilçe merkezinde iki nokta arasında geçmek bile zaman alır. Bu, sahada kullanılabilen saatin azalması demektir. Yaz aylarında planlanan bir işte aynı sayıda saha saati için daha fazla gün gerekebilir ve teklif bunu baştan içerir.
Bu bir sakınca olmaktan çok bir planlama bilgisidir. İş beklemeye uygunsa takvimi birlikte seçebiliriz; beklemeye uygun değilse, yaz yoğunluğu teklife ve plana açıkça yazılır.
Datça’da, Seydikemer’de ya da Kavaklıdere’de bir iş
Uzak ya da dağınık ilçelerde iş, tam günlük bir plan ister. Datça yarımadası listenin son sıralarındadır ve yarımadadaki bir iş, yolu da içinde taşıyan bir gün demektir. Seydikemer il merkezine en uzak ilçedir ve 65 mahallesiyle geniş bir alana yayılır; iç kesimlerdeki bir mahalle için yol daha da uzar. Kavaklıdere il merkezine yaklaşık 53 km’dir ve ilçe merkezi ilin en yükseğidir; kırsal mahallelerinden birindeki bir iş için yol payı ayrıca hesaplanır.
Bu ilçelerde ücreti değiştiren şey ilçenin adı değildir; yapılacak işin o ilçede kaç gün ve kaç noktaya yayıldığıdır. Tek bir adresin doğrulanması, uzak bir ilçede de tek bir saha günüyle bitebilir.
İş iki ilçeye yayılırsa
Oturduğu ilçe ile çalıştığı ilçe aynı olmayan bir kişiyi ya da ilanı bir yerde, iş yeri başka yerde duran bir satıcıyı düşünün. Böyle bir işte her ilçe kendi saha gününü ister ve iki gün aynı güne ancak ilçeler yakınsa sığar. Ula ile il merkezi gibi komşu ve yakın ilçeler bazen tek güne sığar; Bodrum ile Fethiye gibi iki uç ise sığmaz. Milas ile Bodrum gibi komşu iki ilçede iş, hangi mahallelerde yapılacağına göre bir gün de sürebilir, iki gün de. Bu ilçe çiftlerini iki ilçede yaşayanlar yazısı ayrıca anlatıyor.
Teklifleri kıyaslamanın doğru yolu
İki teklif arasındaki fark genellikle kapsamdan doğar. Bir teklif iki saha günü, öteki dört saha günü içeriyorsa ya da biri fotoğraflı rapor, öteki kısa bir sözlü bilgi veriyorsa, ikisi aynı işin teklifi değildir. Karşılaştırırken gün sayısına, hangi ilçelerde çalışılacağına ve raporun neleri içereceğine bakın. Yazılı bir kapsamın olması, sonradan “bu da dâhil miydi?” sorusunu ortadan kaldırır.
En küçük işler genellikle yalnız açık kaynakla yürüyen ya da tek bir ilçede tek bir yerin görülmesiyle biten işlerdir. Sorunuz bu kadar dar tutulabiliyorsa bunu söylemekten çekinmeyin; teklif de o kadar dar olur.
Teklif, çalışma başlamadan yazılı olarak elime geçer mi?
Geçer; kapsam ve ücret saha çalışmasından önce yazıya dökülür ve onayınızla kesinleşir. Çalışma sırasında kapsamın dışına çıkmak gerekirse, örneğin bir gün daha ya da başka bir ilçe gerekirse, bu sizin onayınız alınmadan yapılmaz.
Başka bir şehirden iş verirsem ücret değişir mi?
Sizin nerede oturduğunuz ücreti değiştirmez. Ücreti belirleyen, işin Muğla’nın hangi ilçesinde, kaç gün ve kaç noktada yapılacağıdır. Konuşma uzaktan, rapor dijital yürüdüğü için başka bir şehirde olmanız ek bir kalem doğurmaz.
Yalnız açık kaynakla yapılan bir iş de aynı mı hesaplanır?
Sahaya çıkılmayan bir işte yol ve saha günü kalemleri yoktur; hesap, taramanın kapsamına ve raporun içeriğine göre yapılır. Tarama bir yeri işaret eder ve orada bakmak gerekirse, saha kısmı sizin onayınızla ikinci bir aşama olarak eklenir.