Bir kişinin hayatı tek bir adreste toplanmayabilir. Evi bir ilçede, iş yeri komşu ilçede olan biri her gün iki ilçe arasında gidip gelir ve onu tanıyanlar da bu iki yere dağılmıştır. Muğla’nın ilçeleri bu düzene elverişlidir: bazı çiftler birbirine o kadar yakındır ki aradaki yol günlük bir yolculuk sayılır. Bu durum bir adres, bir evlilik adayı ya da bir ortaklık araştırmasında planı baştan değiştirir: çalışmanın hangi ilçeden başlayacağı, kaç güne yayılacağı ve neyin hangi ilçede sınanacağı bu çifte bakılarak belirlenir.
Dört ilçe çifti
Aşağıdaki çiftler, haritada yan yana duran ve gündelik hayatı birbirine karışabilen ilçelerdir. Her biri bir örnektir; aradığınız kişinin hangi çiftte yaşadığını ön görüşmede birlikte buluruz.
Seydikemer ve Fethiye
Seydikemer, Fethiye’nin doğusunda, Eşen Çayı’nın aktığı geniş bir kırsal ilçedir ve 65 mahallesi vardır. Fethiye ise kıyıda, yıl boyu yaşanan bir kenttir. Seydikemer’de oturup Fethiye’de çalışan, ya da ailesi Seydikemer’de olup kendisi Fethiye’de yaşayan biri için “Fethiye’de” cümlesi yarım bir cümledir. Adres araştırmasında evin hangi ilçede olduğu ayrıca sorulur; Seydikemer’in iç kesimlerindeki bir mahalle, Fethiye’deki iş yerinden epey uzakta olabilir.
Ula ve il merkezi
On üç ilçe içinde il merkezine en yakını Ula’dır. Yakın olduğu için Ula’da oturup Menteşe’de çalışmak da, tam tersi de günlük hayatın sıradan bir parçasıdır. Ula’nın merkezi yüksekte, kıyısı ise Akyaka ve Gökova tarafındadır; aynı ilçenin içinde dağ ile kıyı arasında farklı bir hayat sürer. Bu çiftte iki ilçe genellikle tek bir saha gününe sığar, çünkü aradaki yol kısadır. Yine de Ula’nın kıyı tarafındaki bir adres ile il merkezindeki bir iş yeri arasında yol, haritada göründüğünden uzun sürebilir.
Ortaca, Dalaman ve Köyceğiz
Bu üç ilçe yan yanadır ve 1980’lere kadar tek ilçeydi; Dalaman da Ortaca da o yıllarda Köyceğiz’den ayrıldı. Bugün bir kişinin evi Ortaca’da, işi Dalaman’da, ailesi Köyceğiz’de olabilir. Akrabalık bağları, eski iş yerleri ve tanıdık çevre üç ilçeye yayıldığı için, bu çiftte adres ya da kişi araştırması tek bir ilçeyle sınırlı kurulmaz.
Milas ve Bodrum
Milas ile Bodrum komşu ilçelerdir. Bodrum’da çalışıp Milas’ta oturan biri için aramanın en uzun kısmı genellikle evin bulunduğu Milas mahallesidir: Milas’ta 132 mahalle vardır, ildeki en uzun liste budur; mahallelerin bir kısmı kıyıda, bir kısmı iç kesimde, geniş bir alana dağılır.
Rapor iki ilçeyi nasıl ayırır?
İki ilçeye yayılan bir çalışmada rapor her ilçeyi ayrı bir bölümde verir. Bir bölümde ev ve çevresiyle ilgili bulunanlar, öbüründe iş yeriyle ilgili bulunanlar yer alır; her bölümün başında o ilçede hangi gün çalışıldığı yazar. Bu düzen, iki ilçedeki bilgilerin birbirine karışmasını önler ve raporu okuyan kişi, örneğin bir adresi kullanacak olan, neyin nerede doğrulandığını tek bakışta görür.
Bazen iki ilçeden biri sonuç vermez: iş yeri bulunur ama ev bulunamaz, ya da tersi. Rapor bunu da ilçe ilçe yazar ve kalan ilçede neyin aranabileceğini gösterir. Böylece yarım kalan arama, ikinci bir adımın tam olarak nereden başlayacağını bilir.
Yatağan’ın kavşağı
Dört çiftin dışında, Yatağan da gündelik yolculukların üzerinde durur. Yatağan il merkezine yakındır ve Aydın ile Milas yollarının kavşağındadır; bu yüzden Yatağan’da yaşayan birinin hayatı il merkezine, Milas’a ya da il sınırının ötesine uzanabilir. İl dışına uzanan bir bağlantı varsa, bunun nasıl ele alınacağı ön görüşmede ayrıca konuşulur.
Hangi ilçeden başlanır?
Başlangıç noktasını araştırmanın sorusu belirler.
- Adres araştırmasında aranan şey evin kapısıdır; bu yüzden ev hangi ilçedeyse çalışma oradan başlar. Elde yalnız iş yeri bilgisi varsa, iş yeri kişinin hayatının hangi çiftte döndüğünü gösterir ve ev, o çiftin öteki ilçesinde de aranır.
- Evlilik adayı araştırmasında adayın anlattığı iş ve oturduğunu söylediği yer ayrı ayrı sınanır. Adayın evi Ula’da, işi il merkezindeyse iki ilçe de kapsamın içine girer.
- Ortaklık araştırmasında teklif edilen iş yeri esastır; ortak adayının oturduğu ilçe, ancak geçmişindeki işlerle bağlantılıysa plana girer.
- Haberleşmesi kesilen bir yakında ailenin bildiği iş yeri ilk adımdır; yakınınızın kaldığı yer başka bir ilçedeyse bile arama, çalıştığı söylenen yerden başlar ve oradan genişler.
Bu ayrım, size verilecek teklifi de belirler. İki ilçeye yayılan bir iş, tek ilçede biten bir işten daha fazla saha günü isteyebilir; bunun ücrete nasıl yansıdığını ücret ve yol yazısı örneklerle gösteriyor.
Bildiklerinizi ikiye ayırın
Ön görüşmeden önce, aradığınız kişi hakkında bildiklerinizi iki sütuna yazmanız işi kolaylaştırır: bir sütunda evi ve ailesiyle ilgili bildikleriniz, öbüründe işi ve çalıştığı yerle ilgili bildikleriniz. “Ortaca’da oturuyor ama Dalaman’da bir yerde çalışıyor” gibi bir cümle, iki ilçeyi ayrı ayrı adlandırdığı için tek ilçeli bir cümleden çok daha değerlidir. Bir sütun boş kalıyorsa, araştırmanın önce o sütunu doldurmaya çalışacağını bilirsiniz. Her bilginin yanına ne zamandan kaldığını da not edin: iki yıl önce duyulmuş bir iş yeri ile geçen ay duyulmuş bir iş yeri aynı ağırlıkta değildir ve arama, en taze bilgiden başlar.
Tek bir ilçe adı, kişinin bütün hayatını anlatmayabilir. Kişinin hangi iki ilçe arasında yaşadığını bilmek, aramayı doğru yerden başlatmanın ve gereksiz saha günlerini önlemenin en kısa yoludur.